Zakaz hodowli zwierząt na futra w Polsce: co zmienia ustawa

Co zmienia ustawa o zakazie hodowli zwierząt na futra

Zakaz hodowli zwierząt futerkowych, z wyjątkiem królika, obowiązuje w Polsce od 19 grudnia 2025 r.: nie wolno już zakładać nowych ferm ani hodować tych zwierząt w celach komercyjnych, w szczególności dla futer. Fermy działające w dniu wejścia ustawy w życie mogą jednak pracować na dotychczasowych zasadach najdłużej do 31 grudnia 2033 r.

Zakaz wprowadza ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt (Dz. U. 2025 poz. 1696), która dopisała do ustawy o ochronie zwierząt (Dz. U. 2023 poz. 1580) art. 12 ust. 4c i 4d. Ust. 4c zakazuje „chowu lub hodowli w celach komercyjnych zwierząt futerkowych […] z wyjątkiem królika (Oryctolagus cuniculus), w szczególności w celu pozyskania z nich futer lub innych części zwierząt”. Ust. 4d zakazuje otwierania nowych ferm tych zwierząt.

Kto narusza zakaz, popełnia wykroczenie zagrożone karą aresztu albo grzywny (art. 37 ust. 1). Nowy art. 37 ust. 5 pozwala sądowi orzec w takiej sprawie zakaz posiadania zwierząt na okres od roku do 5 lat.

Stan prawny: październik 2026.

Od kiedy obowiązuje zakaz

Kogo dotyczy i kogo nie

Listę gatunków, do której odsyła nowy przepis, zawiera art. 2 pkt 4 ustawy o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz. U. 2021 poz. 36). Ta ustawa uznaje za zwierzęta futerkowe osiem gatunków. Zakaz obejmuje siedem: lisa pospolitego, lisa polarnego, norkę amerykańską, tchórza, jenota, nutrię i szynszylę. Ósmy, królik (Oryctolagus cuniculus), jest wprost wyłączony, więc jego chów i hodowla pozostają legalne.

Istniejące i nowe fermy. Do 31 grudnia 2033 r. mogą działać tylko fermy prowadzone w dniu wejścia ustawy w życie (art. 2); nowych zakładać nie można (art. 12 ust. 4d).

Przejście na inne zwierzęta. Hodowca może trzymać na fermie inne zwierzęta bez nowej decyzji środowiskowej, jeśli nie przekroczy liczby dużych jednostek przeliczeniowych (DJP, miara wielkości stada) określonej w dotychczasowej decyzji (art. 3 ust. 3).

Pracownicy. Osoba zwolniona z powodu zakazu dostaje odprawę w wysokości 12-miesięcznego wynagrodzenia, którą ZUS zwraca pracodawcy (art. 11).

Odszkodowania dla hodowców

Hodowcom, którzy prowadzili fermę w dniu wejścia ustawy w życie, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną stratę majątkową. Nie obejmuje ono utraconych korzyści (art. 3).

Kwota to procent średniego rocznego przychodu z hodowli futerkowej w latach 2020-2024. Im wcześniej ferma zakończy działalność, tym wyższy procent (art. 4):

Wniosek. Składa się go na piśmie do Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), z zaświadczeniem powiatowego lekarza weterynarii o wykreśleniu fermy z rejestru (art. 5). Prezes ARiMR wydaje decyzję w ciągu 6 miesięcy od złożenia wniosku, a odszkodowanie wypłaca się w ciągu 30 dni od doręczenia decyzji (art. 6 ust. 3-4).

Hodowca, który nie zgadza się z decyzją, może w ciągu 30 dni od jej doręczenia wnieść bez opłaty pozew do sądu powszechnego (art. 7). Roszczenie przedawnia się po roku od zakończenia działalności (art. 9). Odszkodowanie nie jest przychodem w podatku dochodowym (art. 12). Opisujemy przepisy ogólnie; w konkretnej sprawie rozstrzyga ARiMR.

Hodowla zwierząt futerkowych w Polsce w liczbach

Według danych wojewódzkich inspektoratów weterynarii z 2020 r., przytoczonych w uzasadnieniu projektu ustawy (druk nr 703), w Polsce działało 810 ferm zwierząt futerkowych:

Liczby ferm w wierszach dają razem 845, czyli więcej niż 810; uzasadnienie nie wyjaśnia tej różnicy.

Według tego samego uzasadnienia 31 stycznia 2024 r. w rejestrze Głównego Inspektoratu Weterynarii było 360 ferm norek, lisów i jenotów, a część z nich w praktyce już nie działała.

Komisja Europejska, na podstawie danych branży futrzarskiej i państw członkowskich, podała dla Polski 234 fermy norek i 35 ferm lisów w 2023 r. Według Komisji produkcja norek w Polsce wyniosła w 2022 r. 3,4 mln sztuk, najwięcej w jej zestawieniu dla państw UE.

Zakaz hodowli na futra w Unii Europejskiej

Europejska inicjatywa obywatelska Fur Free Europe zebrała ponad 1,5 mln podpisów. Domaga się zakazu hodowli zwierząt na futra w całej UE i zakazu wprowadzania futer z ferm na unijny rynek.

Na prośbę Komisji Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wydał 30 lipca 2025 r. opinię. U wszystkich pięciu badanych gatunków za najważniejsze problemy dobrostanu uznał ograniczenie ruchu, brak możliwości eksplorowania i szukania pokarmu oraz zbyt słabe albo zbyt silne bodźce, związane z wielkością klatek i ich ubogim wyposażeniem. Według EFSA w większości przypadków przy dzisiejszym chowie klatkowym nie da się zapobiec zidentyfikowanym problemom dobrostanu ani istotnie ich złagodzić.

Komisja zapowiedziała, że do marca 2026 r. ogłosi, czy zaproponuje unijne normy dobrostanu, czy zakaz utrzymywania na fermach i zabijania norek, lisów, jenotów i szynszyli oraz zakaz wprowadzania na rynek UE futer z ferm. W październiku 2026 r. strona Komisji poświęcona inicjatywie wciąż przedstawia tę decyzję jako zapowiedź.

Co z futrami w sklepach

Ustawa z 2025 r. zmienia w ustawie o ochronie zwierząt tylko art. 12 i art. 37, czyli przepisy o chowie i hodowli oraz karach (art. 1). Przepisów o sprzedaży, imporcie czy noszeniu futer w niej nie ma, więc sprzedaży futer naturalnych ta ustawa nie zakazuje. Chów królików, także na futra, pozostaje legalny.

Jak rozpoznać prawdziwe futro na metce

Unijne rozporządzenie nr 1007/2011 o etykietowaniu wyrobów włókienniczych wymaga, żeby wyrób włókienniczy z częściami nietekstylnymi pochodzenia zwierzęcego miał na etykiecie zdanie: „Zawiera nietekstylne części pochodzenia zwierzęcego” (art. 12). Wyrób włókienniczy to wyrób z włókien tekstylnych albo taki, w którym stanowią one co najmniej 80% masy (art. 2 i 3), na przykład kurtka z tkaniny z futrzanym kołnierzem. Płaszcz z samego futra albo skóry zwykle nim nie jest, więc brak tego zdania na metce nie dowodzi, że futro jest sztuczne.

Ten napis mówi tylko, że w wyrobie jest część zwierzęca. Gatunku nie podaje i futra nie odróżnia od skóry. Komisja Europejska w przeglądzie rozporządzenia, rozpoczętym w sierpniu 2023 r., sprawdza, czy można dokładniej oznaczać futro w odzieży i dodatkach.

Etykieta podaje skład części tekstylnych wyłącznie za pomocą nazw włókien z załącznika I rozporządzenia (art. 5), na przykład akryl, modakryl, poliester albo wiskoza.

Futro naturalne a sztuczne futro

Sztuczne futro to tkanina runowa, która naśladuje wygląd i ciepło futra zwierzęcego. Runo robi się zwykle z akrylu, modakrylu albo ich mieszanek, czasem z dodatkiem poliestru lub nylonu, i mocuje do podkładu. Producenci włókien sprzedają modakryl do produkcji sztucznych futer.

W mieszankach sztucznego futra zdarzają się też jedwab, wełna i moher, a podkład bywa z wełny. Jeśli szukasz ubrania bez materiałów zwierzęcych, przeczytaj skład na metce. Więcej o wełnie: wełna merino.

Inne materiały, z których powstają ubrania, opisujemy w dziale Moda.

Skąd te informacje

• Prawo: ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. (Dz. U. 2025 poz. 1696) z metryką w ISAP i przebiegiem prac w Sejmie, ustawa o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (art. 2 pkt 4), ustawa o ochronie zwierząt (art. 37), a pomocniczo komentarz Czasopisma Lege Artis.
• Liczby i Unia Europejska: uzasadnienie projektu (druk nr 703), komunikat i strona Komisji Europejskiej o inicjatywie Fur Free Europe, opinia EFSA z 2025 r.
• Etykiety i sztuczne futro: rozporządzenie (UE) nr 1007/2011, hasło „Fake Fur” z serii How Products Are Made i strona producenta modakrylu.

Oficjalnej liczby ferm z 2025 ani 2026 r. nie znaleźliśmy.

Stan prawny: październik 2026.