Co to jest modal
Modal to materiał z włókna z celulozy regenerowanej, które powstaje w zmodyfikowanym procesie wiskozowym. Według przepisów UE ma wysoką wytrzymałość na zerwanie i wysoki moduł sprężystości na mokro, czyli jest mocny, a mokry trudniej się rozciąga niż zwykła wiskoza.
Zwykle robi się go z drewna bukowego, a tkaniny i dzianiny z modalu idą na bieliznę, koszulki, skarpety, pościel, ręczniki i szlafroki. Modal jest sztucznym włóknem celulozowym, więc nie należy do włókien naturalnych. Powstaje z celulozy drewna i jako włókno nie zawiera składników pochodzenia zwierzęcego, więc jest wegański.
Rozporządzenie (UE) nr 1007/2011 określa progi, które włókno musi osiągnąć, żeby mogło się nazywać modalem:
- siła zrywająca w stanie klimatyzowanym: co najmniej 1,3√T + 2T cN,
- siła potrzebna do wydłużenia włókna o 5% na mokro: co najmniej 0,5√T cN.
T oznacza tu średnią masę liniową włókna w decyteksach. Nazwy „modal” wolno użyć na metce tylko dla włókna zgodnego z tą definicją (art. 5 ust. 2).
Według badaczy z Uniwersytetu w Zagrzebiu modal stanowił w 2023 roku około 3% światowej produkcji sztucznych włókien celulozowych, czyli około 200 tys. ton.
TENCEL Modal to nazwa handlowa modalu austriackiej firmy Lenzing.
Jak powstaje modal
Modal powstaje w dwóch etapach, tak samo jak wiskoza. Firma Lenzing opisuje swój proces tak: kłody się okorowuje, rozdrabnia i gotuje w roztworze chemikaliów, a oddzieloną celulozę, która stanowi około 40% masy drewna, oczyszcza się i bieli. Tak powstaje masa celulozowa.
Potem z masy celulozowej powstaje włókno:
- Masę moczy się w roztworze wodorotlenku sodu.
- Powstała alkaliceluloza reaguje z disiarczkiem węgla, czyli przechodzi ksantogenowanie.
- Ksantogenian celulozy rozpuszcza się w ługu i tworzy gęsty, pomarańczowy roztwór, czyli wiskozę.
- Roztwór przetłacza się przez drobne otwory do kwaśnej kąpieli, w której tworzą się włókna.
- Włókna się rozciąga, tnie, odsiarcza i pierze.
Przy modalu producent zmienia skład roztworu i ustawienia procesu, dzięki czemu włókno jest wytrzymałe na mokro. Chorwaccy badacze dodają, że włókno modalne mniej pęcznieje w wodzie niż zwykła wiskoza.
Brytyjska organizacja WRAP pisze, że modal firmy Lenzing powstaje z buków, a Lenzing w specyfikacjach dla dostawców wymienia drewno bukowe. Rozporządzenie nie wskazuje gatunku drzewa i opisuje tylko proces oraz właściwości włókna.
Inną drogą powstaje lyocell. Celulozę rozpuszcza się w związku organicznym (N-tlenku N-metylomorfoliny), bez ksantogenowania, więc bez disiarczku węgla.
Czy modal jest naturalny i wegański
Modal jest włóknem sztucznym. Surowiec pochodzi z natury, a samo włókno powstaje w procesie chemicznym. Jako włókno jest wegański, bo to celuloza z drewna.
Francuska organizacja Refashion zalicza modal, wiskozę i lyocell do jednej rodziny włókien sztucznych. UOKiK, pisząc o wiskozie bambusowej, zalicza wiskozę do sztucznych włókien celulozowych, a modal jest jej zmodyfikowaną odmianą.
Załącznik I rozporządzenia wymienia modal w innej tabeli niż bawełnę, len, wełnę i jedwab. Figuruje w niej razem z wiskozą, lyocellem i poliestrem. Syntetykiem modal jednak nie jest. Poliester powstaje z ropy naftowej, a modal z celulozy drewna, dlatego właściwości modalu bardziej przypominają bawełnę i len niż poliester.
Gotowe ubranie sprawdź na metce. Metka podaje skład, więc zwykle zobaczysz, czy obok modalu jest wełna albo jedwab, czyli włókna od zwierząt. Jeśli ubranie ma nietekstylne części pochodzenia zwierzęcego, na metce musi się znaleźć zdanie „Zawiera nietekstylne części pochodzenia zwierzęcego” (art. 12 ust. 1).
Czy modal to dobry materiał
Modal jest mocniejszy od wiskozy, także na mokro, i chłonie więcej wilgoci niż bawełna. Ma też słabsze strony: dzianina może się skurczyć, a tkanina się gniecie.
Czy modal się kurczy
Tak, a skala zależy od wykończenia. W poradniku z około 2002 roku Uniwersytet Stanowy Ohio pisze, że modal pierze się podobnie do bawełny, a nieobrobiona zwykła wiskoza może się w pralce skurczyć nawet o 10%.
Chorwacki zespół zmierzył jednak skurcz dzianiny z modalu. Prążkowana dzianina bez wykończenia na mokro skurczyła się po jednym praniu w 40 °C średnio o 18,8% na długość. Po wykończeniu na mokro (pranie, bielenie, zmiękczanie, suszenie) skurcz wyniósł średnio 8,1%, co autorzy uznali za dopuszczalne. W badaniu skarpet kurczyły się po praniu zarówno modalowe, jak i bawełniane, bardziej na długość niż na szerokość.
Czy modal się mechaci
To zależy od przędzy. Kulki tworzą się, gdy krótkie włókna wystające ze słabo skręconej przędzy ocierają się podczas noszenia. Dłuższe i mocniej skręcone przędze mechacą się mniej. W badaniu dzianin najmniej mechaciła się ta z przędzy wytwarzanej strumieniem powietrza (air-jet). W badaniu skarpet modalowe mechaciły się mniej niż bawełniane. Dla cieńszego mikromodalu wyniki prac są niejednoznaczne.
Czy modal oddycha
Uniwersytet Stanowy Ohio i chorwaccy badacze opisują włókna tego typu jako przewiewne. Modal chłonie też dużo wilgoci: z powietrza wchłania 11,5-12,5% w stosunku do suchej masy, a bawełna 7,0-9,5%. Opracowanie firm Rieter i Lenzing też podaje, że modal chłonie więcej wilgoci niż bawełna. Po pięciu praniach skarpety z modalu się skurczyły i przepuszczały mniej powietrza.
Czy modal jest miękki i czy się gniecie
Chorwaccy badacze, streszczając wcześniejsze prace, opisują modal jako miękki i jedwabisty w dotyku. Opracowanie firm Rieter i Lenzing też nazywa go miękkim.
Modal się gniecie. Poradnik Uniwersytetu Stanowego Ohio, pisząc o całej rodzinie wiskozy, podaje, że włókna celulozowe nie są sprężyste, więc tkaniny z nich się gniotą. Dodaje, że modal łatwo przyjmuje wykończenia przeciwgniotliwe. Fibre2Fashion pisze, że ubrania ze 100% modalu trzeba prasować, a w mieszankach modal gniecie się mniej.
Modal a wiskoza i bawełna
Modal jest odmianą wiskozy, a w ubraniach często zastępuje bawełnę. Liczby pochodzą z różnych źródeł, a kurczenie się mierzono na różnych wyrobach, więc traktuj je jako orientacyjne. Modal z lyocellem porównujemy na stronie Lyocell.
| Wiskoza | Modal | Bawełna | |
|---|---|---|---|
| Z czego | celuloza z drewna różnych drzew | celuloza z drewna, zwykle bukowego | włókno z nasion bawełny |
| Rozporządzenie UE | tabela 2, z modalem, lyocellem i poliestrem | tabela 2 | tabela 1, z lnem, wełną i jedwabiem |
| Wytrzymałość na sucho | 22-25 cN/tex | 34-42 cN/tex | 25-30 cN/tex |
| Wytrzymałość na mokro | około 50% mniejsza niż na sucho | 27-30 cN/tex | 26-32 cN/tex |
| Wchłanianie wilgoci | więcej niż bawełna | 11,5-12,5% | 7,0-9,5% |
| Kurczenie się | tkanina nieobrobiona: do 10% w pralce | dzianina, jedno pranie w 40 °C: 8,1% po wykończeniu, 18,8% bez | skarpety kurczyły się w badaniu |
| Pranie | często zalecane czyszczenie chemiczne | zwykle pralka i suszarka bębnowa, według metki | brak ogólnej zasady w naszych źródłach |
Na mokro bawełna nie słabnie, modal traci część wytrzymałości, a wiskoza około połowy.
Jak prać modal
- Zacznij od metki. Każdy producent może inaczej określić warunki konserwacji.
- Pralka i suszarka. Ubrania z modalu zwykle można prać w pralce i suszyć w suszarce bębnowej, ale ozdoby i podszewki mogą wymagać innej pielęgnacji.
- Pierwsze pranie. Licz się ze skurczem dzianiny.
- Prasowanie. Ustaw nieco niższą temperaturę niż dla bawełny. Przy mieszankach z poliestrem lub poliamidem uważaj, bo temperatura bezpieczna dla włókna celulozowego może stopić syntetyk.
Temperatury prania nie podajemy, bo nie znaleźliśmy niezależnego źródła, które wskazywałoby jedną temperaturę dla każdego modalu. Obowiązuje ta z metki.
Wpływ na środowisko
Drewno. Na swojej stronie (stan na październik 2026) firma Lenzing deklaruje, że kupuje drewno z certyfikowanych lub kontrolowanych źródeł, a jego pochodzenie weryfikują niezależne systemy, takie jak FSC i PEFC. W niedatowanym materiale WRAP czytamy, że wiele buków na modal rośnie w lasach z certyfikatem FSC lub PEFC.
Chemia. Firma Lenzing opisuje produkcję modalu z użyciem wodorotlenku sodu i disiarczku węgla, tak jak wiskozy. WRAP pisze, że modal wymaga toksycznych chemikaliów, podobnych do tych z produkcji zwykłej wiskozy. Co disiarczek węgla oznacza dla pracowników i otoczenia fabryk, opisujemy na stronie Wiskoza. W poradniku z około 2002 roku Uniwersytet Stanowy Ohio pisze, że produkcja takich włókien zużywa dużo wody i energii. Dodaje, że przyczyniała się do zanieczyszczenia powietrza i wody.
Oceny. WRAP przytacza starszy, niedatowany benchmark MADE-BY, który dzieli włókna na klasy od A (najmniejszy wpływ) do E. Lyocell firmy Lenzing (TENCEL) dostał w nim klasę B, modal firmy Lenzing klasę D, a zwykła wiskoza klasę E. Analiza cyklu życia z 2010 roku, zamówiona przez firmę Lenzing, oceniła modal tej firmy lepiej niż bawełnę. Spośród modali oceniała tylko modal firmy Lenzing, a jej łączna ocena opiera się, jak piszą autorzy, na subiektywnych wagach.
Skąd te informacje
Definicja i zasady metek pochodzą z rozporządzenia (UE) nr 1007/2011 (cytaty z polskiego Dziennika Urzędowego UE), portalu Your Europe i UOKiK. Proces opisujemy za firmą Lenzing i organizacją Refashion. Właściwości opieramy na dwóch recenzowanych badaniach jednego zespołu z Uniwersytetu w Zagrzebiu, poradniku Uniwersytetu Stanowego Ohio z około 2002 roku i opracowaniu firm Rieter i Lenzing.
Źródła różnie opisują kurczenie się modalu. Według Fibre2Fashion modal jest bardziej odporny na kurczenie niż bawełna, a chorwackie badanie zmierzyło skurcz dzianiny 8,1% po wykończeniu i 18,8% bez niego. Fibre2Fashion raz pisze, że modal mechaci się rzadko, a raz, że ma do tego skłonność. O gnieceniu się modalu znaleźliśmy tylko poradnik z Ohio i artykuł branżowy, bez badań.
Inne materiały, z których szyje się ubrania, opisujemy w dziale Moda.
