Vegezone Sprawdź skład

Odżywianie

Witamina D: ile dziennie, gdzie jej szukać i czy D3 bywa wegańska

Na co pomaga witamina D według unijnego rejestru, ile przyjmować według polskich wytycznych z 2023 roku, skąd ją wziąć na diecie roślinnej, czym różnią się D2 i D3 i co wiadomo o K2.

Szczupła siwowłosa kobieta robi głęboki przysiad z wielką żółtą piłką przy piersi, za nią o ścianę opiera się złożony czerwony parasol plażowy, a obok na stołku stoją dzbanek i szklanka napoju roślinnego
Spis treści

Czym jest witamina D

Witamina D to witamina rozpuszczalna w tłuszczach, którą organizm dostaje z trzech źródeł: wytwarza ją w skórze pod wpływem słońca, bierze z jedzenia i z suplementów. Według unijnego rejestru pomaga między innymi w utrzymaniu zdrowych kości, a polskie wytyczne z 2023 roku zalecają zdrowym dorosłym 1000-2000 IU dziennie przez cały rok. Od maja do września suplement nie jest konieczny tylko wtedy, gdy przebywasz na słońcu tak, jak opisują wytyczne (szczegóły niżej).

Ma dwie formy: witaminę D2 (ergokalcyferol) i witaminę D3 (cholekalcyferol), a skóra wytwarza D3.

W jedzeniu jest jej niewiele. NIZP PZH-PIB szacuje, że z diety pochodzi tylko około 20% witaminy D w organizmie, a za dobre źródła uznaje jedynie tłuste ryby i jaja. Dorośli w Polsce dostają z jedzeniem 1,4-5,1 µg dziennie, a norma wystarczającego spożycia dla dorosłych wynosi 15 µg.

Na diecie roślinnej odpadają oba źródła, które wymienia NIZP PZH-PIB. Amerykańskie Biuro Suplementów Diety (NIH ODS) pisze, że dieta uboga w witaminę D częściej zdarza się osobom na diecie wegańskiej. Polskie wytyczne z 2023 roku wpisują weganizm i inne odmiany wegetarianizmu na listę czynników ryzyka niedoboru. O innych składnikach, których trzeba pilnować na diecie roślinnej, piszemy w poradnikach Witamina B12, Omega-3, Jod i Żelazo, a całość zbieramy w dziale Zdrowie.

Na co pomaga witamina D

Unijny rejestr oświadczeń zdrowotnych, czyli rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, dopuszcza dla witaminy D siedem zdań. Witamina D:

  • pomaga w prawidłowym wchłanianiu/wykorzystywaniu wapnia i fosforu,
  • pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu wapnia we krwi,
  • pomaga w utrzymaniu zdrowych kości,
  • pomaga w utrzymaniu zdrowych zębów,
  • pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni,
  • pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego,
  • bierze udział w procesie podziału komórek.

Wielka żółta piłka leży na niebieskiej macie, obok czerwony ręcznik, dzbanek i szklanka napoju roślinnego, a słonecznik w doniczce odwraca się do piłki jak do słońca

Tymi zdaniami wolno opisywać żywność i suplementy, które są co najmniej źródłem witaminy D. Gdy reklama obiecuje więcej, sprawdź, czy takie zdanie jest w rejestrze. Wszystkie siedem ma w naszej skali najwyższy poziom, „Zatwierdzone w UE”. Skąd brać wapń w diecie roślinnej, piszemy w przewodniku produkty bogate w wapń. Dwa z nich, o kościach i odporności, pokazujemy w ramce „Co mówią dowody” na początku strony obok pozostałych ustaleń.

Ile witaminy D dziennie

Najnowsze polskie zalecenia to wytyczne z 2023 roku, uzgodnione przez zespół reprezentujący osiem polskich i międzynarodowych towarzystw medycznych oraz ośmiu konsultantów krajowych. Pierwszym wyborem jest w nich witamina D3 (cholekalcyferol).

Grupa Dawka według wytycznych z 2023 roku Kiedy
Zdrowi dorośli 19-65 lat 1000-2000 IU (25-50 µg) dziennie przez cały rok; od maja do września niekonieczna tylko przy pobycie na słońcu opisanym niżej
Seniorzy powyżej 65 do 75 lat 1000-2000 IU (25-50 µg) dziennie przez cały rok
Seniorzy powyżej 75 lat 2000-4000 IU (50-100 µg) dziennie przez cały rok

Dawkę wytyczne dobierają do masy ciała i do tego, ile witaminy D jest w diecie. Osoby z otyłością zwykle potrzebują podwójnej dawki w porównaniu z rówieśnikami o prawidłowej masie ciała. IU to jednostka międzynarodowa: 1 µg witaminy D to 40 IU.

Słońce. Według wytycznych zdrowy dorosły nie musi brać witaminy D od maja do końca września, jeśli przebywa na słońcu 30-45 minut między 10 a 15, z odkrytymi przedramionami i nogami, bez kremu z filtrem. Wytyczne dodają, że suplement jest wtedy nadal zalecany i bezpieczny. NIZP PZH-PIB podaje krótszy czas: 15-20 minut w słoneczny dzień, w godzinach 10-15, bez kremu z filtrem, gdy odkryte jest co najmniej 18% powierzchni ciała, czyli przedramiona i podudzia. Nadmiaru witaminy D od samego słońca organizm nie wytworzy, bo jej nadwyżkę rozkłada do nieaktywnych związków.

Weganie w wytycznych. Weganizm jest na liście grup ryzyka niedoboru. Takim osobom wytyczne zalecają suplementację pod kontrolą stężenia 25(OH)D we krwi, z celem 30-50 ng/ml. Gdy badania nie da się zrobić, zalecają najwyższą dawkę z zakresu dla danego wieku.

Normy i górna granica. EFSA ustaliła wystarczające spożycie dla dorosłych na 15 µg dziennie, przy założeniu, że skóra prawie nie wytwarza witaminy D. Tyle samo podaje norma NIZP PZH-PIB. Górna granica bezpiecznego spożycia według EFSA to 100 µg (4000 IU) dziennie dla dorosłych, łącznie ze wszystkich źródeł, także z suplementów. EFSA ocenia, że Europejczycy rzadko ją przekraczają, z wyjątkiem osób, które regularnie biorą suplementy z dużą dawką.

Witamina D na diecie roślinnej: gdzie jej szukać

Margaryna. W Polsce tłuszcze do smarowania pieczywa, poza masłem, muszą być wzbogacane witaminą D. Czy ta witamina pochodzi z porostów, czy z lanoliny, sprawdzasz osobno: opisujemy to na stronie czy margaryna jest wegańska.

Na niebieskiej tacy leżą brązowe pieczarki blaszkami do góry, zwrócone do wielkiej żółtej piłki jak do słońca, a za nimi na stołku stoi karafka i szklanka napoju roślinnego

Grzyby naświetlane UV. Grzyby zawierają witaminę D2, w różnych ilościach. Polskie wytyczne wymieniają jako jej źródło grzyby suszone na słońcu. W bazie USDA grzyby naświetlane lampą UV mają jej ponad sto razy więcej niż zwykłe pieczarki.

Napoje roślinne. Część z nich ma dodatek witaminy D. NIH ODS podaje, że wzbogacane napoje sojowe, migdałowe i owsiane na rynku amerykańskim mają 2,5-3,6 µg w szklance. Ilość w napoju z polskiego sklepu podaje tabela na opakowaniu. Rodzaje napojów porównujemy w poradniku mleko roślinne.

Produkt (100 g, surowy) Witamina D Forma Wpis USDA FoodData Central
Pieczarki brązowe (cremini), naświetlane UV 31,9 µg D2 168557
Pieczarki portobello, naświetlane UV 28,4 µg D2 170143
Pieczarki białe, naświetlane UV 26,2 µg D2 169376
Napój sojowy z dodatkiem wapnia oraz witamin A i D (USA) 1,1 µg D2 172456
Pieczarki białe, zwykłe 0,2 µg D2 169251

Wartości pochodzą z bazy SR Legacy i dotyczą produktów w niej opisanych. Ile witaminy D ma konkretny produkt ze sklepu, podaje jego etykieta, jeśli producent ją deklaruje.

D2 czy D3 i skąd pochodzi D3 w suplemencie

Obie formy podnoszą stężenie 25(OH)D we krwi, czyli wskaźnik, którym mierzy się zapasy witaminy D. NIH ODS pisze, że D3 podnosi je bardziej i utrzymuje dłużej niż D2. Polskie wytyczne także stawiają cholekalcyferol, czyli D3, na pierwszym miejscu.

Pochodzenie jest różne. Witaminę D2 robi się z ergosterolu z drożdży, naświetlanego promieniami UV. Witaminę D3 zwykle otrzymuje się z lanoliny, czyli wosku z owczej wełny. Istnieje też D3 z porostów, bez składników zwierzęcych. NIH ODS radzi osobom, które unikają produktów zwierzęcych, pytać producenta o źródło. Czym jest lanolina i gdzie jeszcze się ją spotyka, opisuje poradnik Lanolina: z czego jest w serwisie o kosmetykach.

Na etykiecie Skąd pochodzi Wegańskie?
witamina D2, ergokalcyferol drożdże naświetlane UV tak
witamina D3 z porostów porosty tak
witamina D3, cholekalcyferol (bez źródła) zwykle lanolina z owczej wełny zapytaj producenta
otoczka: żelatyna zwierzęta nie
otoczka: hydroksypropylometyloceluloza, E464 celuloza roślinna tak

Pochodzenie E464 podajemy za unijną specyfikacją dodatku. Każdy inny składnik suplementu sprawdzisz w wyszukiwarce Czy to wegańskie?.

Witamina D3 z K2: co o niej wiadomo

Witamina K to rodzina związków. Witamina K1 (filochinon) jest głównie w ciemnozielonych liściastych warzywach i warzywach kapustnych. Witaminę K2 (menachinony) wytwarzają bakterie podczas fermentacji żywności i w jelicie grubym, a w jedzeniu występuje głównie w produktach zwierzęcych, takich jak mięso, ser i jaja. Wyjątkiem w diecie roślinnej jest natto, japońska fermentowana soja: według NIH ODS 85 g natto ma 850 µg K2 w formie MK-7.

EFSA ustaliła wystarczające spożycie witaminy K dla dorosłych na 70 µg dziennie, tylko dla K1, bo danych o menachinonach uznała za mało. Unijny rejestr dopuszcza dla witaminy K dwa zdania: przyczynia się do prawidłowego krzepnięcia krwi i pomaga w utrzymaniu zdrowych kości.

O dodatkowej witaminie K dla kości badania mówią różnie. NIH ODS pisze, że część z nich wiąże wyższe spożycie witaminy K z wyższą gęstością kości, a część takiego związku nie znajduje. Polskie wytyczne z 2023 roku o witaminie D nie omawiają witaminy K. Według NIH ODS wyraźny niedobór witaminy K u dorosłych zdarza się bardzo rzadko.

Kiedy do lekarza

Gdy jesteś w grupie ryzyka. Wytyczne zalecają wtedy badanie stężenia 25(OH)D we krwi i suplementację pod jego kontrolą. Według wytycznych poniżej 20 ng/ml to niedobór, 20-30 ng/ml stężenie suboptymalne, a 30-50 ng/ml optymalne. Powyżej 100 ng/ml rośnie ryzyko zatrucia.

Gdy bierzesz leki na stałe. NIH ODS wymienia leki, które wchodzą w interakcje z witaminą D albo zmieniają jej poziom: orlistat, statyny, steroidy i diuretyki tiazydowe. Według NIH ODS osoby na lekach przeciwzakrzepowych, takich jak warfaryna, powinny przyjmować stałe ilości witaminy K, a osoby na lekach przyjmowanych na stałe powinny omówić witaminę K z lekarzem. Dotyczy to także preparatu z K2.

Gdy chodzi o dziecko. Wytyczne podają dla dzieci i młodzieży osobne dawki. Dobierz je z pediatrą.

Zatrucie witaminą D prawie zawsze wynika ze zbyt dużych dawek z suplementów i podnosi poziom wapnia we krwi. Niedobór według EFSA objawia się krzywicą u dzieci i osteomalacją, czyli rozmiękaniem kości, u dorosłych.

Skąd te informacje

Siedem zdań o działaniu witaminy D i dwa o witaminie K cytujemy dosłownie z polskiej wersji rozporządzenia (UE) nr 432/2012. Dawki pochodzą z polskich wytycznych z 2023 roku opublikowanych w czasopiśmie Nutrients, a normy z „Norm żywienia dla populacji Polski” NIZP PZH-PIB i z raportu EFSA o wartościach referencyjnych. Górną granicę podajemy za opinią EFSA z 2023 roku. Formy witaminy D, jej pochodzenie i interakcje z lekami opisujemy za NIH ODS, a wegańską D3 dodatkowo za The Vegan Society. Liczby dla grzybów i napoju sojowego są z bazy USDA FoodData Central, z numerem każdego wpisu.

Źródła różnią się w jednym punkcie: czasie na słońcu. Wytyczne z 2023 roku podają 30-45 minut, a NIZP PZH-PIB 15-20 minut, przy podobnych warunkach. Podajemy oba zakresy. Stan źródeł sprawdziliśmy w październiku 2026 roku.

Pytania i odpowiedzi

Czy witamina D to to samo co D3?

Witamina D to nazwa dwóch związków: witaminy D2 (ergokalcyferolu) i witaminy D3 (cholekalcyferolu). Skóra wytwarza D3 pod wpływem słońca. Obie formy podnoszą stężenie witaminy D we krwi, ale według NIH ODS D3 robi to mocniej i na dłużej. Polskie wytyczne z 2023 roku wskazują D3 jako pierwszy wybór.

Ile witaminy D dziennie przyjmować?

Polskie wytyczne z 2023 roku podają zdrowym dorosłym do 65 lat 1000-2000 IU witaminy D3 dziennie, zależnie od masy ciała i diety. Od maja do września suplement nie jest konieczny przy 30-45 minutach słońca między 10 a 15 na odkryte przedramiona i nogi, bez kremu z filtrem. Osobom po 75. roku życia wytyczne podają 2000-4000 IU przez cały rok.

W czym jest najwięcej witaminy D?

Według NIZP PZH-PIB dobrym źródłem są tylko tłuste ryby i jaja, a z diety pochodzi około 20% witaminy D w organizmie. Na diecie roślinnej zostają grzyby naświetlane UV, które w bazie USDA mają 26-32 µg w 100 g, margaryny wzbogacane w Polsce z mocy prawa i część napojów roślinnych.

Czy witamina D3 może być wegańska?

Tak. NIH ODS pisze, że witaminę D3 do suplementów zwykle otrzymuje się z lanoliny z owczej wełny, ale istnieje też wersja z porostów, bez składników zwierzęcych. The Vegan Society potwierdza, że wegańską D3 robi się z porostów. Jeśli etykieta nie podaje źródła, zapytaj producenta. Witamina D2 pochodzi z drożdży.

Czy witaminę D trzeba brać latem?

Według polskich wytycznych z 2023 roku zdrowy dorosły nie musi jej brać od maja do końca września, jeśli przebywa na słońcu 30-45 minut między 10 a 15, z odkrytymi przedramionami i nogami, bez kremu z filtrem. Wytyczne dodają, że suplement w tym czasie jest nadal zalecany i bezpieczny. Seniorom zalecają go przez cały rok.

Kto to sprawdził

  • Tekst Redakcja Vegezone

Wybierz, na co się zgadzasz. Pliki niezbędne i nasze własne statystyki działają zawsze. Szczegóły opisuje polityka prywatności.

Zapamiętują twój wybór w sprawie plików cookies i twoją rozmowę w „Zapytaj o skład”. Nie wymagają zgody.

Nasze własne statystyki odwiedzin: które strony są czytane, jak długo i dokąd prowadzą kliknięte linki. Plik zapisujemy przy każdej wizycie, niezależnie od wyboru w okienku zgody. Dane trafiają tylko na nasz serwer.

Pozwalają nam policzyć odwiedziny w Google Analytics i zobaczyć, które strony są czytane. Włączamy je tylko za twoją zgodą.