Czym jest witamina D
Witamina D to witamina rozpuszczalna w tłuszczach, którą organizm dostaje z trzech źródeł: wytwarza ją w skórze pod wpływem słońca, bierze z jedzenia i z suplementów. Według unijnego rejestru pomaga między innymi w utrzymaniu zdrowych kości, a polskie wytyczne z 2023 roku zalecają zdrowym dorosłym 1000-2000 IU dziennie przez cały rok. Od maja do września suplement nie jest konieczny tylko wtedy, gdy przebywasz na słońcu tak, jak opisują wytyczne (szczegóły niżej).
Ma dwie formy: witaminę D2 (ergokalcyferol) i witaminę D3 (cholekalcyferol), a skóra wytwarza D3.
W jedzeniu jest jej niewiele. NIZP PZH-PIB szacuje, że z diety pochodzi tylko około 20% witaminy D w organizmie, a za dobre źródła uznaje jedynie tłuste ryby i jaja. Dorośli w Polsce dostają z jedzeniem 1,4-5,1 µg dziennie, a norma wystarczającego spożycia dla dorosłych wynosi 15 µg.
Na diecie roślinnej odpadają oba źródła, które wymienia NIZP PZH-PIB. Amerykańskie Biuro Suplementów Diety (NIH ODS) pisze, że dieta uboga w witaminę D częściej zdarza się osobom na diecie wegańskiej. Polskie wytyczne z 2023 roku wpisują weganizm i inne odmiany wegetarianizmu na listę czynników ryzyka niedoboru. O innych składnikach, których trzeba pilnować na diecie roślinnej, piszemy w poradnikach Witamina B12, Omega-3, Jod i Żelazo, a całość zbieramy w dziale Zdrowie.
Na co pomaga witamina D
Unijny rejestr oświadczeń zdrowotnych, czyli rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, dopuszcza dla witaminy D siedem zdań. Witamina D:
- pomaga w prawidłowym wchłanianiu/wykorzystywaniu wapnia i fosforu,
- pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu wapnia we krwi,
- pomaga w utrzymaniu zdrowych kości,
- pomaga w utrzymaniu zdrowych zębów,
- pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni,
- pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego,
- bierze udział w procesie podziału komórek.

Tymi zdaniami wolno opisywać żywność i suplementy, które są co najmniej źródłem witaminy D. Gdy reklama obiecuje więcej, sprawdź, czy takie zdanie jest w rejestrze. Wszystkie siedem ma w naszej skali najwyższy poziom, „Zatwierdzone w UE”. Skąd brać wapń w diecie roślinnej, piszemy w przewodniku produkty bogate w wapń. Dwa z nich, o kościach i odporności, pokazujemy w ramce „Co mówią dowody” na początku strony obok pozostałych ustaleń.
Ile witaminy D dziennie
Najnowsze polskie zalecenia to wytyczne z 2023 roku, uzgodnione przez zespół reprezentujący osiem polskich i międzynarodowych towarzystw medycznych oraz ośmiu konsultantów krajowych. Pierwszym wyborem jest w nich witamina D3 (cholekalcyferol).
| Grupa | Dawka według wytycznych z 2023 roku | Kiedy |
|---|---|---|
| Zdrowi dorośli 19-65 lat | 1000-2000 IU (25-50 µg) dziennie | przez cały rok; od maja do września niekonieczna tylko przy pobycie na słońcu opisanym niżej |
| Seniorzy powyżej 65 do 75 lat | 1000-2000 IU (25-50 µg) dziennie | przez cały rok |
| Seniorzy powyżej 75 lat | 2000-4000 IU (50-100 µg) dziennie | przez cały rok |
Dawkę wytyczne dobierają do masy ciała i do tego, ile witaminy D jest w diecie. Osoby z otyłością zwykle potrzebują podwójnej dawki w porównaniu z rówieśnikami o prawidłowej masie ciała. IU to jednostka międzynarodowa: 1 µg witaminy D to 40 IU.
Słońce. Według wytycznych zdrowy dorosły nie musi brać witaminy D od maja do końca września, jeśli przebywa na słońcu 30-45 minut między 10 a 15, z odkrytymi przedramionami i nogami, bez kremu z filtrem. Wytyczne dodają, że suplement jest wtedy nadal zalecany i bezpieczny. NIZP PZH-PIB podaje krótszy czas: 15-20 minut w słoneczny dzień, w godzinach 10-15, bez kremu z filtrem, gdy odkryte jest co najmniej 18% powierzchni ciała, czyli przedramiona i podudzia. Nadmiaru witaminy D od samego słońca organizm nie wytworzy, bo jej nadwyżkę rozkłada do nieaktywnych związków.
Weganie w wytycznych. Weganizm jest na liście grup ryzyka niedoboru. Takim osobom wytyczne zalecają suplementację pod kontrolą stężenia 25(OH)D we krwi, z celem 30-50 ng/ml. Gdy badania nie da się zrobić, zalecają najwyższą dawkę z zakresu dla danego wieku.
Normy i górna granica. EFSA ustaliła wystarczające spożycie dla dorosłych na 15 µg dziennie, przy założeniu, że skóra prawie nie wytwarza witaminy D. Tyle samo podaje norma NIZP PZH-PIB. Górna granica bezpiecznego spożycia według EFSA to 100 µg (4000 IU) dziennie dla dorosłych, łącznie ze wszystkich źródeł, także z suplementów. EFSA ocenia, że Europejczycy rzadko ją przekraczają, z wyjątkiem osób, które regularnie biorą suplementy z dużą dawką.
Witamina D na diecie roślinnej: gdzie jej szukać
Margaryna. W Polsce tłuszcze do smarowania pieczywa, poza masłem, muszą być wzbogacane witaminą D. Czy ta witamina pochodzi z porostów, czy z lanoliny, sprawdzasz osobno: opisujemy to na stronie czy margaryna jest wegańska.

Grzyby naświetlane UV. Grzyby zawierają witaminę D2, w różnych ilościach. Polskie wytyczne wymieniają jako jej źródło grzyby suszone na słońcu. W bazie USDA grzyby naświetlane lampą UV mają jej ponad sto razy więcej niż zwykłe pieczarki.
Napoje roślinne. Część z nich ma dodatek witaminy D. NIH ODS podaje, że wzbogacane napoje sojowe, migdałowe i owsiane na rynku amerykańskim mają 2,5-3,6 µg w szklance. Ilość w napoju z polskiego sklepu podaje tabela na opakowaniu. Rodzaje napojów porównujemy w poradniku mleko roślinne.
| Produkt (100 g, surowy) | Witamina D | Forma | Wpis USDA FoodData Central |
|---|---|---|---|
| Pieczarki brązowe (cremini), naświetlane UV | 31,9 µg | D2 | 168557 |
| Pieczarki portobello, naświetlane UV | 28,4 µg | D2 | 170143 |
| Pieczarki białe, naświetlane UV | 26,2 µg | D2 | 169376 |
| Napój sojowy z dodatkiem wapnia oraz witamin A i D (USA) | 1,1 µg | D2 | 172456 |
| Pieczarki białe, zwykłe | 0,2 µg | D2 | 169251 |
Wartości pochodzą z bazy SR Legacy i dotyczą produktów w niej opisanych. Ile witaminy D ma konkretny produkt ze sklepu, podaje jego etykieta, jeśli producent ją deklaruje.
D2 czy D3 i skąd pochodzi D3 w suplemencie
Obie formy podnoszą stężenie 25(OH)D we krwi, czyli wskaźnik, którym mierzy się zapasy witaminy D. NIH ODS pisze, że D3 podnosi je bardziej i utrzymuje dłużej niż D2. Polskie wytyczne także stawiają cholekalcyferol, czyli D3, na pierwszym miejscu.
Pochodzenie jest różne. Witaminę D2 robi się z ergosterolu z drożdży, naświetlanego promieniami UV. Witaminę D3 zwykle otrzymuje się z lanoliny, czyli wosku z owczej wełny. Istnieje też D3 z porostów, bez składników zwierzęcych. NIH ODS radzi osobom, które unikają produktów zwierzęcych, pytać producenta o źródło. Czym jest lanolina i gdzie jeszcze się ją spotyka, opisuje poradnik Lanolina: z czego jest w serwisie o kosmetykach.
| Na etykiecie | Skąd pochodzi | Wegańskie? |
|---|---|---|
| witamina D2, ergokalcyferol | drożdże naświetlane UV | tak |
| witamina D3 z porostów | porosty | tak |
| witamina D3, cholekalcyferol (bez źródła) | zwykle lanolina z owczej wełny | zapytaj producenta |
| otoczka: żelatyna | zwierzęta | nie |
| otoczka: hydroksypropylometyloceluloza, E464 | celuloza roślinna | tak |
Pochodzenie E464 podajemy za unijną specyfikacją dodatku. Każdy inny składnik suplementu sprawdzisz w wyszukiwarce Czy to wegańskie?.
Witamina D3 z K2: co o niej wiadomo
Witamina K to rodzina związków. Witamina K1 (filochinon) jest głównie w ciemnozielonych liściastych warzywach i warzywach kapustnych. Witaminę K2 (menachinony) wytwarzają bakterie podczas fermentacji żywności i w jelicie grubym, a w jedzeniu występuje głównie w produktach zwierzęcych, takich jak mięso, ser i jaja. Wyjątkiem w diecie roślinnej jest natto, japońska fermentowana soja: według NIH ODS 85 g natto ma 850 µg K2 w formie MK-7.
EFSA ustaliła wystarczające spożycie witaminy K dla dorosłych na 70 µg dziennie, tylko dla K1, bo danych o menachinonach uznała za mało. Unijny rejestr dopuszcza dla witaminy K dwa zdania: przyczynia się do prawidłowego krzepnięcia krwi i pomaga w utrzymaniu zdrowych kości.
O dodatkowej witaminie K dla kości badania mówią różnie. NIH ODS pisze, że część z nich wiąże wyższe spożycie witaminy K z wyższą gęstością kości, a część takiego związku nie znajduje. Polskie wytyczne z 2023 roku o witaminie D nie omawiają witaminy K. Według NIH ODS wyraźny niedobór witaminy K u dorosłych zdarza się bardzo rzadko.
Kiedy do lekarza
Gdy jesteś w grupie ryzyka. Wytyczne zalecają wtedy badanie stężenia 25(OH)D we krwi i suplementację pod jego kontrolą. Według wytycznych poniżej 20 ng/ml to niedobór, 20-30 ng/ml stężenie suboptymalne, a 30-50 ng/ml optymalne. Powyżej 100 ng/ml rośnie ryzyko zatrucia.
Gdy bierzesz leki na stałe. NIH ODS wymienia leki, które wchodzą w interakcje z witaminą D albo zmieniają jej poziom: orlistat, statyny, steroidy i diuretyki tiazydowe. Według NIH ODS osoby na lekach przeciwzakrzepowych, takich jak warfaryna, powinny przyjmować stałe ilości witaminy K, a osoby na lekach przyjmowanych na stałe powinny omówić witaminę K z lekarzem. Dotyczy to także preparatu z K2.
Gdy chodzi o dziecko. Wytyczne podają dla dzieci i młodzieży osobne dawki. Dobierz je z pediatrą.
Zatrucie witaminą D prawie zawsze wynika ze zbyt dużych dawek z suplementów i podnosi poziom wapnia we krwi. Niedobór według EFSA objawia się krzywicą u dzieci i osteomalacją, czyli rozmiękaniem kości, u dorosłych.
Skąd te informacje
Siedem zdań o działaniu witaminy D i dwa o witaminie K cytujemy dosłownie z polskiej wersji rozporządzenia (UE) nr 432/2012. Dawki pochodzą z polskich wytycznych z 2023 roku opublikowanych w czasopiśmie Nutrients, a normy z „Norm żywienia dla populacji Polski” NIZP PZH-PIB i z raportu EFSA o wartościach referencyjnych. Górną granicę podajemy za opinią EFSA z 2023 roku. Formy witaminy D, jej pochodzenie i interakcje z lekami opisujemy za NIH ODS, a wegańską D3 dodatkowo za The Vegan Society. Liczby dla grzybów i napoju sojowego są z bazy USDA FoodData Central, z numerem każdego wpisu.
Źródła różnią się w jednym punkcie: czasie na słońcu. Wytyczne z 2023 roku podają 30-45 minut, a NIZP PZH-PIB 15-20 minut, przy podobnych warunkach. Podajemy oba zakresy. Stan źródeł sprawdziliśmy w październiku 2026 roku.